Si një burrë i vetëm ndryshoi rrënjësisht arsimin shqiptar?

Më 12 mars 1891, në fshatin Triesh të Malësisë së Madhe lindi Mirash Ivanaj, i njohur për rolin e tij vendimtar në përpjekjet për të transformuar sistemin arsimor.

Ai përfundoi gjimnazin në Pozharevac (sot në Serbi) dhe më pas kaloi dhjetë vite studimesh në Universitetin Mbretëror të Romës, ku u specializua në letërsi, filozofi dhe drejtësi.

Karrierën profesionale e nisi në Shkodër, duke punuar si publicist dhe jurist; më vonë iu përkushtua punës arsimore dhe organizative në institucionet vendase.

Më 11 janar 1933 mori detyrën e Ministër të Arsimit në qeverinë e Mbretit Zog, një post që i imponoi përgjegjësi të mëdha dhe një mandat për ndryshime strukturore.

Programi që përfaqi pati si objektiv krijimin e një sistemi kombëtar, shtetëror dhe laik, i përditësuar me praktikat europiane dhe i mbrojtur nga ndikimet e jashtme fetare dhe politike.

Nisja e reformës u bë me një paketë masash që synonin të unifikonin dhe profesionalizonin çdo nivel të arsimit.

Një prej veprimeve kyçe qe sjellja nën kontroll shtetëror e shkollave private dhe atyre me influencë të huaj, me qëllim garantimin e një kurrikule të përbashkët.

Në vitin 1934 u miratua një rregullore e re arsimore që zgjati ciklin bazë të arsimit fillor në pesë vjet dhe e bëri atë të detyrueshëm, ndërsa u përforcuan kriteret për shkollën e mesme.

U përgatitën tekste të reja dhe u ngritën institucione mësimore moderne, si elementë themelorë për ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm dhe me cilësi.

Përpjekjet për ndryshim hasën rezistencë të fortë brenda dhe jashtë vendit; përballë vështirësive financiare dhe presioneve politike, ai dha dorëheqjen në vitin 1935 pa arritur të realizonte plotësisht të gjitha synimet.

Më pas shërbeu si anëtar dhe kryetar i Këshillit të Shtetit (1936–1939), u detyrua të emigronte në Turqi pas pushtimit, dhe u kthye në shtator 1945; për shkak të orientimit të tij perëndimor u përplas me regjimin e ri, u arrestua më 15 maj 1947 dhe vdiq në burg më 22 shtator 1953.

Sot i është dhënë titulli "Nderi i Kombit" si njohje e integritetit dhe kontributit të tij për modernizimin e arsimit, një trashëgimi që vazhdon të ndikojë në mënyrën si perceptohet sistemi shkollor.