Histori

Ja pse një libër i ri po trondit historinë e Apolonisë

Një libër i ri i përkushtuar studimit të qytetit të lashtë sjell në dritë evidenca arkivore dhe materiale arkeologjike që imponojnë një lexim të ri të zhvillimit urban të Apolonisë. Gjetjet nuk janë thjesht ilustruese; ato kërkojnë ndryshim në skemat kronologjike të njohura. Vepra rikthen në skenë periudhën kur qyteti lulëzoi, mbi dy mijë vjet më parë, dhe e paraqet Apoloninë si një nga qendrat kryesore të zonës. Disa studiues vlerësojnë shkallën e tij të zhvillimit duke bërë një krahasim me Pom

Mar 22, 2026

Pse një zë i harruar po ndryshon mënyrën si kujtojmë historinë?

Në vend të një hyrjeje biografike, le të nisemi nga boshllëku që lë pas memoria institucionale: shumë jetë të mendimit u përjashtuan nga rrëfimi kombëtar, dhe një prej tyre është Ollga Plumbi, një intelektuale dhe aktiviste që ngriti çështje të pavarura për emancipimin e grave. Një përpjekje e re editoriale dhe një bisedë bashkëpunuese midis dy studiuesve sollën koleksionin e shkrimeve të saj në formë libri. Ky rikthim nuk synon vetëm të rivendosë emrin, por të shqyrtojë mënyrën se si figura të

Mar 22, 2026

Arte & Media

Çfarë fsheh një pikturë e vitit 1977 rreth komunizmit?

Një vlerësim i papritur i bindjes kolektive hap diskutimin rreth një pikture të vitit 1977. Autori është Dhimitraq Trebicka. Puna është ekspozuar në Galerinë e Arteve të Bukura në Tiranë. Vepra përdor vaj mbi kanavacë si material kryesor. Kompozicioni paraqet një dolli që ngritet, element qendror me funksion simbolik. Motivi përforcon idenë se udhëheqja kishte prioritet mbi të tjera çështje. Artistit i kërkohej të pasqyronte dëshirat e masave dhe të shfaqte gatishmërinë për t’u bindur. Sipas vëz

Mar 21, 2026

Arte & Media

Sekretet e Vilës 31 që tronditën artistët — çfarë gjetën brenda?

Në Vilën 31 u hap një ekspozitë ku vizitorët mund të shohin punët e shtatë artistëve që jetuan e krijuan brenda tre muajve të fundit. Pas një pastrimi të thellë, hapësirat u përgatitën për pritjen e publikut. Pamja e vilës pas sulmit me molotov nga protestues të opozitës la një ndjesi të hidhur tek krijuesit që ishin aty rreth një muaj më vonë. Artistja polake përshkroi përvojën si të vështirë, por theksoi se grupi e përballoi situatën së bashku. Projekti i Kemil Bekteši prezantohet si një libër

Mar 21, 2026

Ku u fsheh varri i princit në Kuotën 731? E papritur!

Sot, sipërfaqja e Trebeshinës duket e qetë, por dikur aty u zhvilluan luftime që ndryshuan peizazhin dhe memorien lokale. Gjetja e mbetjeve të një përkujtimi të madh ushtarak është e vështirë: vendi ku dikur qëndronte një memorial tashmë është pa shenja të dukshme. Mungesa e strukturave përkujtimore ka lënë trashëgiminë e atyre ngjarjeve në një terren të harruar, me pak vizita dhe vëmendje publike. Terreni përreth Kuotës 731 u përball me bombardime intensive gjatë luftimeve, aq të fuqishme sa nd

Mar 20, 2026

Pse një libër i ri po ringjall kujtesën e gjuhës shqipe?

Botimi "Rrugëtimi i abetares dhe gjuhës shqipe ndër vite" u prezantua gjatë një ceremonie në Bibliotekën "Qemal Baholli" në Elbasan, një ngjarje e përqendruar te historia e gjuhës. Autorët Manjola Hatellari dhe Kozeta Grykshi ofruan një vëllim që nderon përpjekjet dhe sakrificat e brezave që punuan për ruajtjen dhe zhvillimin e shqipes. Me bazë kërkimore të gjerë, libri eksploron çaste vendimtare në historinë e abetares, duke sjellë dokumente, dëshmi dhe analiza që sqarojnë rrugëtimin e saj. Gja

Mar 20, 2026

Dosje Historike

Një zgjim i pazakontë në mëngjesin e Bajramit në kampin e Çengelajve

Një freski e hollë që vinte nga një dritare e vogël ndërpreu errësirën e dhomës ku një i plagosur pushonte me ethe. Ai ndjeu diçka që i zgjoi shqisat, një kontrast i papritur midis dhimbjes private dhe një lëvizjeje kolektive jashtë murit. Lufta me plagën dhe me temperaturën e lënin të paqartë kufijtë e ditës, por ajo fllad i solli një ndjesi të njohur: diçka i kishte ndryshuar peizazhin e zakonshëm të kampit, ashtu si ndodh kur natyra risjell një aromë që sjell kujtime. Gjendja e tij e dobësuar

Mar 20, 2026

Trashëgimi

Çfarë fsheh Kodrën e Pusit? Zbulimi i ri i Lushnjës trondit

Kodra e Pusit, pranë fshatit Murriz‑Peqin, është vënë nën gërmime pas zbulimit të mbetjeve që i përkasin periudhave të lashta; punimet nisën rreth një muaj më parë. Grupet e arkeologëve shpresojnë se terreni mund të zbulojë një ndërtim me çati të gjerë — një banesë e madhe — ose një ndërtese kultesh në formë të ngjashme me bazilikën. Eksplorimet vijojnë për të përcaktuar natyrën dhe madhësinë e strukturave; puna kërkon më shumë fonde që të shtyhet për disa javë dhe të sigurohet më shumë informac

Mar 19, 2026

Investigime

Çfarë fshihet poshtë rrugëve të Durrësit? Zbulim befasues brenda!

Shumica e vizitorëve e shohin portin dhe rrënojat; pak e dinë se poshtë rrugëve të Durrësit fshihet një rrjet betoni i menduar për t'i rezistuar luftës dhe bombardimeve. Projekti u nisi pas 1981 dhe përfshinte komanda e vendimmarrjes, spital të brendshëm, një impiant për pjekjen e bukës, punëtori rrobaqepëse, magazina frigoriferike dhe ambiente ndihmëse për funksionimin e qytetit në situata emergjence. Lutfi Shehu, me diplomë për artileri bregdetare nga Bashkimi Sovjetik dhe ish-drejtues i Mbroj

Mar 17, 2026

Trashëgimi

Zbulo sekretin e ngrirë: Fshati i braktisur në Dorset që habit çdo vizitor

Një përvojë si muze i hapur pret këdo që shkel në Tyneham, fshatin e braktisur që ndodhet në bregun e Dorsetit dhe pranë Bregut Jurasik. Pamja e tij hyn në mendje si një peizazh i ngrirë, ku ndërtesat dhe rrugicat flasin për jetën që dikur lulëzoi aty. Historiku i vendit lidhet ngushtë me Luftën e Dytë Botërore: në vitin 1943 ushtria mori kontrollin për t'u përdorur si zonë stërvitore. Banorëve u kërkua të largoheshin brenda pak javësh, një paralajmërim i shkurtër që i detyroi të braktisnin pasu

Mar 17, 2026

Arte & Media

Çfarë fsheh portreti që çmend vizitorët e Galerisë Kombëtare?

Një portret që kap syrin e publikut qëndron tani në Galerinë Kombëtare të Arteve dhe risjell në vëmendje një personalitet të shquar të së kaluarës. Autori i punës është Agim Zajmi; vepra u përfundua në 1982 dhe është realizuar me vaj mbi kanavacë. Ajo është pjesë e koleksionit të Galerisë dhe ekspozohet për publikun. Duke pasur pak burime fotografike nga epoka për subjektin arbëresh, piktori rindërtoi pamjen e tij, duke dhënë një interpretim që shërben si më shumë se një imazh të thjeshtë — një

Mar 16, 2026

Trashëgimi

Çfarë fshihet pas fotos në Kështjellën Apponyi? Një martesë e veçantë

Kështjella historike Apponyi në Sllovaki shndërrohet në sfondin e fotos zyrtare që shënon ngjarjen. Fotografia pasqyron atmosferën solemne të vendit. Një solemnitet i ngushtë, me atmosferë intime, shënoi kurorëzimin e lidhjes midis Princ Lekës II dhe Blerta Celibashit. Ceremonia u mbajt jashtë syrit të publikut dhe pjesëmarrja ishte e kufizuar. Një komunikatë zyrtare, e lëshuar nga Oborri Mbretëror Shqiptar, informoi rreth hollësive të ngjarjes. Teksti i komunikatës përshkroi format dhe natyrën

Mar 15, 2026