Pse brezi ynë duhet ta rindërtoj kombësinë — e vërteta që tremb

Brezi intelektual duhet të ndajë dritën nga errësira: përgjegjësia e sotme është të hetojë, jo të përsërisë ëndrrat e vjetra. Pa një metodë të qartë dhe të kontrolluar për të analizuar realitetin social, çdo përpjekje politike ose kulturore rrezikon të mbetet në vendnumëro.

Shumë ide kombëtare kanë humbur formën kur u mbështetën mbi nostalgji dhe pasione, jo mbi hetim të rreptë. Në vend që t’i nënshtrohemi romantizmit, duhet t’i nënshtrojmë realitetit: të vëzhgojmë, të përshkruajmë, të kuptojmë shkakun e problemeve sociale me saktësi.

Thirrja për një qasje më të matur vjen si kërkesë për standarde mendimi: të mësojmë të ndërtojmë përkufizime të qëndrueshme dhe të zhvillojmë një kornizë filozofike që të shërbejë si themel i veprimit kombëtar. Kjo do të ndihmojë planifikimin e qëndrueshëm dhe jo improvisimin e pasigurt.

Intelektuali që hipuron në fantazi rrezikon të humbasë kontaktin me botën e vërtetë. Shoqëria ka nevojë për zgjidhje që dalin nga analiza e gjendjes faktike, jo nga utopitë që shndërrohen shpejt në iluzione pa rezultat.

Çështjet jetësore dhe drejtimet e ardhshme kërkojnë verifikim sistematik. Sytë duhet t’i drejtojmë jetës siç është, jo siç do të dëshironim të ishte; zgjidhjet lindin nga njohja e gjendjes aktuale dhe nga puna për ta ndryshuar atë në mënyrë të qëndrueshme.

Prioriteti është të zbulojmë rrënjët e anarkisë sociale të trashëguar dhe të studiojmë strukturat që pengojnë përparimin. Analiza sociologjike është mjeti për të identifikuar dobësitë dhe për të ndërtuar politika parandaluese dhe ripërtëritëse.

Nga rrënojat e së kaluarës duhet të ngremë institucione që kultivojnë qytetërimin dhe disiplinën shoqërore. Qëllimi nuk është të riprodhojmë histori idealizuese, por të krijojmë një të ardhme praktikisht të aftë për zhvillim dhe harmonizim social.

Krijuesit e ardhshëm të kombit duhet të formohen në një ambient ku mendimi dhe ndjenja bashkëjetojnë me profesionalizmin. Kulturat dhe institucionet e reja lindin kur ka njerëz që punojnë për të konkretizuar vizionin, jo kur riprodhohen mite pa përmbajtje.

Pretendimet mbi origjinën ose famën historike nuk zëvendësojnë punën e tanishme. Është më e dobishme të ndërtojmë një identitet të bazuar mbi arritjet dhe zhvillimin real, sesa t’i mbështesim aspiratat mbi pretendime të pabazuara.

Përvoja e popujve të tjerë tregon se transformimet e thella kërkojnë kohë, përpjekje kolektive dhe një frymë krijuese të vazhdueshme. Ne jemi në një fazë lindjeje sociale: energjia krijuese ekziston, por duhet drejtuar dhe formuar me instrumente të duhura.

Ndërgjegjja kolektive nuk është ende e pjekur; mungon memoria institucionale që bashkon njerëzit për një projekt të përbashkët. Duhet të krijohen hapësira për të ndërtuar kujtesën kulturore: shkollë, letërsi, art dhe diskutim publik të menduar mirë.

Gjuha dhe kultura janë baza e identitetit; pa to, përpjekjet zhvilluese zbresin në nivelin e imitimit. Investimi në formimin e një shprese letrare dhe artistike që reflekton realitetin tonë do të ndihmojë në konsolidimin e vetëdijes kombëtare.

Misioni i kohës sonë është të largojmë errësirën duke u nisur nga vetja: të ndërtojmë instrumente për të kuptuar dhe për të ndryshuar. Përparimi kërkon që secili brez të marrë përgjegjësinë për formimin e atyre institucioneve që shërbejnë si ura drejt qytetërimit.

Rreziqet janë të shumta, por qëndresë dhe veprimi i dëshmuar ruajnë vlerën e jetës. Të guxosh do të thotë të dërgosh treguesit e mëdhenj të transformimit: të mposhtësh pasigurinë, të ndërtojsh strukturat dhe të zhvillosh një kulturë të mendimit që sjell rezultate të prekshme.

Vetëm përmes punës së përbashkët, reflektimit shkencor dhe ndërtimit të institucioneve mund të lindë një komb i organizuar dhe i aftë. Kjo është thirrja për brezin aktual: të bëjë nga dija dhe puna baza të avancimit kolektiv.