Lidhja e pazakontë e Bossit me Shqipërinë – çfarë fsheh historia?

Emri i tij u lidh së fundi në mënyrë të papritur me Shqipërinë për shkak të një çështjeje akademike: djalit të tij i ishte regjistruar diploma në një universitet privat që më pas u hetua për praktikë të dyshimtë diplomash, pavarësisht se studenti nuk kishte udhëtuar kurrë drejt atij vendi. Ky detaj solli rikthim vëmendjeje mbi aspekte jo politike të jetës familjare.

Së bashku me atë episode, u njoftua vdekja e themeluesit të Lega-s në moshën 84-vjeçare. Lajmi për humbjen mbylli një cikël të gjatë publik të ndërthurur me detyra institucionale dhe debate të forta politike.

Gjatë karrierës së tij u shërbye në pozicione të ndryshme shtetërore: si ministër, senator, anëtar i parlamenteve kombëtare dhe si eurodeputet. Këto funksione e vendosën shpesh në qendër të çështjeve që preknin strukturën dhe organizimin e shtetit.

Brenda lëvizjes që ngriti, mori postin udhëheqës për shumë vite; më vonë mori një status simbolik që e lidhi emrin e tij me partinë edhe pas tërheqjes aktive nga drejtimi i përditshëm. Ky rol i dha një peshë institucionale të përhershme brenda projektit politik që ndihmoi të ndërtohej.

Rruga drejt qendrave të pushtetit kaloi përmes institucioneve legjislative: u zgjodh senator në tremujorin e fundit të viteve tetëdhjeta dhe hyri në qeveri më vonë, kur mori detyra që lidhen me reformimin institucional dhe transferimin e kompetencave drejt niveleve vendore.

Përpara se të bëhej figurë qendrore e politikës rajonale, në vitet e rinisë kishte angazhime në krahun e majtë të skenës politike. Një takim me idetë autonomiste, gjatë një periudhe akademike, shpërtheu interesin e tij për një qasje më të decentralizuar dhe çoi në themelimin e rrjeteve politike në zonat veriore të vendit.

Hapat e parë konkretë përfshinin pjesëmarrjen në organizma e takime të grupeve autonomiste dhe, pak më vonë, ngritjen e një shore të re politike që synonte mbrojtjen e autonomisë rajonale. Kështu lindën emblemat dhe publikime që shërbyen për të përhapur idetë e reja.

Në fillim të viteve tetëdhjetë tentoi të hyjë në parlament përmes listave rajonale; pjesëmarrja zgjedhore në disa zona solli përvoja elektorale të kufizuara, por të vlefshme për të nisur një rrugë më të gjerë politike. Numrat e votave në ato përpjekje treguan sakrificën e nisjes së një projekti pa baza të mëdha fillestare.

Në pranverë të vitit 1984 themeloi një strukturë që më pas do të evoluonte në një forcë politike më të gjerë për veriun, duke mbledhur rreth vetes bashkëpunëtorë dhe duke organizuar aktivitetin e brendshëm në shtëpi dhe në terren. Këto hapa gatuan projektin drejt një strukture kombëtare që do të shfaqej më pas.

Në zgjedhjet europiane të të njëjtit vit, formacioni i ri garoi së bashku me lëvizje të tjera rajonale dhe mori një numër preferencash që referoi praninë e tij të sapoformuar në skenën politike. Ky përfshirje e herëparshme në votime shërbeu për të testuar dozën e mbështetjes në një horizont më të gjerë.

Pas njoftimit të vdekjes së tij, erdhën shprehje ngushëllimi dhe vlerësimi nga shumë anë: kolegë politikë, bashkëpunëtorë dhe figura publike reflektuan mbi rolin e tij si konstruktues i një projekti politik dhe si një person që, pavarësisht polemikave, luajti një rol të rëndësishëm në formimin e debatit rreth decentralizimit dhe institucioneve. Familjes iu përcollën urime për forcë dhe kompromenti për kujdes ndaj trashëgimisë së tij.