Ku u fsheh varri i princit në Kuotën 731? E papritur!

Sot, sipërfaqja e Trebeshinës duket e qetë, por dikur aty u zhvilluan luftime që ndryshuan peizazhin dhe memorien lokale.

Gjetja e mbetjeve të një përkujtimi të madh ushtarak është e vështirë: vendi ku dikur qëndronte një memorial tashmë është pa shenja të dukshme.

Mungesa e strukturave përkujtimore ka lënë trashëgiminë e atyre ngjarjeve në një terren të harruar, me pak vizita dhe vëmendje publike.

Terreni përreth Kuotës 731 u përball me bombardime intensive gjatë luftimeve, aq të fuqishme sa ndryshuan formën natyrore të zonës.

Më 9 mars 1941 forcat italiane filluan një operacion të rëndësishëm për të rimarrë pozicionet e larta që mbanin forcat greke në majën e Trebeshinës.

Në dimrin 1940–1941 trupat italiane kishin vështirësi në vijën përgjatë Vjosës; përpjekjet e udhëheqësve për të ringritur moralin nuk mjaftuan.

Në zonën e Tepelenës ishte vendosur Divizioni i 51-të i Këmbësorisë, i njohur me emrin “Siena”, dhe në këtë rajon u bazuan njësitë luftarake.

Një oficer i njësisë, me gradën kapiten, mbërriti në Shqipëri për t’u bashkuar me forcat në kampin e Tepelenës pas zbritjes në portin e Durrësit.

Ai ishte pjesë e një njësie speciale të kohës, e cila mori pjesë në manovra ku kërkohej agresiviteti dhe sulme të përsëritura.

Ky oficer, Giorgio di Borbone-Parma, 41 vjeç, kishte karrierë ushtarake që përfshinte pjesëmarrje në fushata jashtë Evropës, përpara se të dërgohej në frontin ballkanik.

Në luftime të ashpra pranë llogoreve kundërshtare, komandanti i atij kontigjenti humbi jetën në front, që nga atëherë mbetet një ngjarje e dokumentuar e konfliktit.

Dëmet njerëzore në atë zonë qenë të mëdha: shumë ushtarë italianë humbën jetën gjatë kalimit për të rimarrë lartësitë.

Kur forcat gjermane hyjnë në skenë në prill 1941, dinamikat e frontit ndryshuan dhe pozicionet greke u braktisën në masë.

Pas këtyre ngjarjeve, maja e Trebeshinës mori një status të veçantë nga autoritetet italiane, dhe në verë u ngrit një përkujtimore për të rënë.

Në atë varrezë masive u ndodh një prehje e thjeshtë për princin që kishte udhëhequr njësinë e tij në betejë.

Pas luftës, një pjesë e eshtrave të ushtrive italiane u kthyen në Itali; dokumentacioni publik nuk jep informacion të qartë për fatin përfundimtar të eshtrave të princit.

Gjatë periudhës së mëvonshme politike, disa monumente të ngritura pas betejave u hoqën ose u shkatërruan, duke ndryshuar mënyrën si kujtohen ngjarjet.

Sot, shoqata veteranësh dhe grupe të tjera herë pas here vizitojnë vendet e betejave për të nderuar të rënët, por përmbytja e kujtesës kolektive mbetet e dukshme.

Historia familjare e Borbone-Parma shpjegon origjinën e këtij emri: ajo është një degë e njohur e dinastive evropiane që mbajnë tituj dhe lidhje historike.

Gjatë shekujve, pjesëtarë të kësaj familjeje kanë mbajtur poste princërore dhe dukale në rajone të ndryshme, duke formuar një linjë me influencë historike.

Sot anëtarë të kësaj familjeje lidhen me familje princërore të tjera evropiane dhe mbajnë ende tituj të trashëguar nga e kaluara.