Çfarë ruhet brenda një punishtjeje të vogël në Pukë?

Një dhomë e ngushtë në qendër të Pukës mban rresht instrumentesh që duket sikur kanë dalë nga një kohë tjetër.

Aty punon përditë Gjelosh Alia, i cili gjatë pothuajse pesë dekadave ka ruajtur një zanat të rrallë të ndërtimit të veglave të traditës.

Në koleksionin e tij gjenden qindra çifteli, lahuta, sharki dhe lauri, të përshtatura për ngjarje të veçanta dhe festa të zonave veriore.

Instrumentet nuk janë thjesht objekte; ato kanë qenë pjesë e ceremonive familjare dhe të komunitetit për shumë breza.

Fëmijëria dhe fillimi i tij me këtë punë datojnë që në moshën njëzet e një vjeç, kur nisi me çiftelinë e më pas kaloi tek lahuta dhe sharki.

Çdo instrument kalon përmes një sërë hapash të ngadalshëm: matje, prerje, lidhje dhe punime për dëmensionin e përsosur të tingullit.

Puna kërkon durim të jashtëzakonshëm; një gabim i vogël gjatë formimit mund të kërkojë orë rregullimesh dhe të humbasë ritmin e punës.

Më të vështirat mbeten trajtimet me dorë, veçanërisht prerja dhe gërryerja që dikur bëheshin një e nga një, para se të përdorej makineria.

Lahuta ka kërkesa shumë specifike për dru: prerja e drurit bëhet në kohë të caktuar dhe zgjidhen lloje si mani, arrë dhe qershi për cilësi tingulli.

Sipas tij, druri mani jep një bukuri dhe timbrikë që ruan karakterin e instrumentit dhe mund ta përmirësojë me vite; plepi, në anën tjetër, humbet cilësitë pas përdorimit të gjatë.

Një tjetër pjesë kyçe është membrana: shfrytëzohet lëkurë e lagësht e kafshëve për të arritur hollësinë dhe prehjen e duhura të zërit.

Pjesët dekorative dhe bishti lidhen me simbolikë lokale; disa elemente përfaqësojnë forcë dhe vendosmëri, sipas traditës së vendit.

Me njohjen ndërkombëtare të lahutës si pasuri jomateriale që kërkon vëmendje, kërkesa dhe interesimi ndaj këtij zanati janë shtuar.

Në një kohë kur rrallësohen mjeshtrat, ish-mësuesi i gjuhës dhe i letërsisë shpenzon orë të shumta në punishten e tij modeste, i shqetësuar por edhe shpresëplotë për tëndjekjen e traditës.

Pas rreth gjashtë ditësh pune për një copë, procedura e fundit e lustrimit dhe dorëzimi i instrumentit kur dikush e zgjedh atë për veten janë momentet kur ai ndjen se arti vazhdon të jetojë.

Çiftelitë kanë qenë të kërkuara veçanërisht nga komunitetet jashtë vendit; kur blihen dhe përdoren, ato bëjnë të mundur që zëri dhe teknika të transmetohen ndër breza.