Çfarë po fsheh Serbia? Përplasjet që tronditin Brukselin

Një paralajmërim i fortë u ngrit në seancën e Komitetit për Marrëdhënie të Jashtme: reformat në Serbi po ngadalësohen dhe kjo po ka pasoja të dukshme për perspektivën evropiane të vendit.

Përfaqësuesi i Parlamentit Evropian për Serbinë, Tonino Picula, e përshkroi situatën si regres në pika kyçe, duke vënë theksin te dobësimi i sundimit të ligjit dhe prishja e standardeve demokratike.

Sipas analizës së prezantuar, dallimi midis gjendjes sot dhe asaj pas raportit të mëparshëm është i qartë: klima politike është më e polarizuar dhe tensionet vazhdojnë të shtohen.

Delegatët nënvizuan se ritmi i procesit të pranimit në Bashkimin Europian është ngrirë dhe se progresi i përgjithshëm ka qenë i kufizuar për një periudhë të zgjatur.

Si shpjegim për këtë stagnim u përmend mungesa e avancimit në dialogun për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, një element kyç për ecjen përpara në negociata.

Një tjetër faktor i përmendur ishte mos-përputhja e vazhdueshme me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së, çka kufizon besueshmërinë e orientimit proeuropian.

Në diskutim u theksua mungesa e një vullneti politik të përbashkët dhe të fuqishëm për të zbatuar ndryshimet e nevojshme dhe për ta çuar procesin përpara.

Retorika publike kundër zyrtarëve evropianë dhe trajtimi i institucioneve ndërkombëtare u konsideruan si elemente që pengojnë dialogun dhe besimin reciprok.

Raporti përmendi gjithashtu keqësimin e kushteve për punën e mediave dhe të shoqërisë civile, duke e bërë më të vështirë funksionimin e tyre pa presion.

Mungesa e vëmendjes ndaj rekomandimeve për reformën zgjedhore u shënua si një problem që i lë pa efekt përpjekjet institucionale drejt demokracisë më të fortë.

Në fjalën e tij, përfaqësuesi i PE-së bëri thirrje që Serbia të angazhohet jo thjesht deklarativisht, por me një plan të strukturuar dhe strategjik për anëtarësim.

Kritika u drejtuan edhe ndaj qasjes kur angazhimet mbeten vetëm fjalë, përdorur si justifikim për të shmangur ndryshime të vërteta.

Si shembuj të tejkalimit të angazhimeve praktike u përmend mungesa e përfaqësimit në samitin BE–Ballkani Perëndimor dhe pjesëmarrja në tubime ushtarake jashtë kontekstit evropian.

Një ndër temat më të shqetësuara ishte gjendja e medias: raporti e karakterizoi situatën si alarmante në shumë drejtime.

Sulmet e shtuar ndaj gazetarëve dhe kërcënimet ndaj tyre u përshkruan si shenja që po krijojnë një ambient frike për profesionistët e shtypit.

Delegacioni që vizitoi vendin në janar raportoi vështirësi të qarta për të realizuar takime me zyrtarë të niveleve të larta, një tregues i mungesës së hapësirës për dialog.

Anëtarët e delegacionit vërejtën se deklaratat publike të lidershipit para udhëtimit favorizuan një atmosferë negative, e reflektuar edhe nga mediat pranë qeverisë.

Kryetarja e delegacionit, Marta Temido, përshkroi retorikën para vizitës si hapur armiqësore dhe vuri në dukje interesin e ulët të zyrtarëve të partisë në pushtet për diskutime konkrete.

Zyrtarët serbë, sipas raportit të delegacionit, shpesh shpjegojnë vonesat në reforma me “frustrime” dhe paqartësi rreth afateve të nevojshme për zbatimin.

Temido theksoi se pranimi i Serbisë në BE mbetet një objektiv i parlamentit evropian, por ky rrugëtim kërkon përmbushjen e kritereve të Kopenhagës dhe angazhim të qartë politik.

Përfaqësues të Komisionit Europian dhe të EEAS paralajmëruan se përshpejtimi i negociatave do të varej drejtpërdrejt nga përparimi në sundimin e ligjit dhe nga zgjidhja e çështjeve me Kosovën.

Përfaqësuesja e Shërbimit për Veprim të Jashtëm, Anne Kemppainen, shfaqi shqetësime të forta mbi ndryshimet e fundit ligjore në sistemin e drejtësisë.

Ajo ripërsëriti kërkesën e BE-së që zbatimi i ndryshimeve të pezullohet dhe të rishikohet duke marrë parasysh rekomandimet e Komisionit të Venecias.

Kemppainen theksoi gjithashtu nevojën që Serbia të bëjë maksimumin për të bindur partnerët evropianë për orientimin e saj strategjik dhe përkushtimin ndaj vlerave të përbashkëta.

Në dokument u përmend se përputhshmëria e Serbisë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së është rreth 65 për qind, një nivel që institucioni e konsideron të pamjaftueshëm.

U nënvizua nevoja për konsistencë më të madhe, veçanërisht sa i përket zbatimit të masave kufizuese lidhur me agresionin rus ndaj Ukrainës.

Drafti i raportit arriti në përfundimin se progresi i Serbisë drejt plotësimit të kritereve të anëtarësimit është i kufizuar ose i papërfillshëm në disa raste.

Dokumenti rikujtoi qëdeklarimin se anëtarësimi është synim strategjik i Serbisë, por evidentoi se ky synim shpesh mbetet vetëm në fjalë në praktikë.

Përveç rekomandimeve të përgjithshme, raporti i bën thirrje Serbisë të intensifikojë luftën kundër manipulimeve dhe ndërhyrjeve të huaja në sferën e informacionit.

Në tekst u hodh poshtë pretendimi i disa zyrtarëve se aktorë të jashtëm, përfshirë BE-në, kanë financuar ose organizuar protestat studentore të nisura në nëntor 2024.

Parlamenti Europian ritheksoi kritikën e tij të ashpër ndaj arrestimeve dhe dëbimeve të paligjshme të qytetarëve të BE-së që morën pjesë në mbështetje të protestave.

Dokumenti gjithashtu refuzon trajtimin ofendues dhe fyerjet ndaj anëtarëve të delegacionit të PE-së dhe ndaj aktorëve të tjerë politikë gjatë misionit në Serbi.

Raporti shpreh shqetësim për thellimin e krizës politike pas protestave masive që nisën në nëntor 2024 dhe i lidh ato me shqetësime për korrupsionin dhe mungesën e transparencës.

Ai mbështet të drejtën e qytetarëve, përfshirë studentët, për të protestuar paqësisht dhe për të kërkuar përgjegjësi dhe reforma që lidhen me sundimin e ligjit.

Teksti denoncon masat represive kundër protestuesve, përfshirë përdorimin e tepruar të forcës, arrestime arbitrare dhe presion të ndryshëm ndaj aktivistëve dhe gazetarëve.

Si përgjigje, raporti kërkon konsiderimin e sanksioneve ndaj individëve që kanë kryer shkelje të rënda të të drejtave të njeriut dhe të ligjit.

Për më tepër, dokumenti dënon fushatat denigruese dhe presionin ndaj shoqërisë civile dhe medias, duke kërkuar që Serbia të frenojë çdo regres të mëtejshëm në lirinë e shprehjes.

Pas debatit dhe shtimit të amendamenteve, pritet që drafti të miratohet në qershor në Komitetin për Marrëdhënie të Jashtme, për t’u dërguar më pas në seancat plenare.

Më vonë gjatë vitit, me votim në një seancë plenare, dokumenti mund të marrë formën e një rezolute zyrtare të Parlamentit Evropian.

Ky proces do të mbetet një barometër i perspektivës evropiane të Serbisë dhe i standardeve që priten të respektohen gjatë rrugës drejt anëtarësimit.