Çfarë fsheh heshtja e Gërdecit? Sekreti që i mban familjet në pritje

Për disa familje, koha u ka ndaluar në një çast të caktuar: dhimbja e asaj nate është e pranishme çdo ditë.

Janë 18 vjet që kanë kaluar që nga shpërthimi i Gërdecit; 26 njerëz humbën jetën dhe qindra familje u lënduan pa masë.

Pas ngjarjes u premtuan ndryshime; qeveritë ndryshuan, institucione u themeluan dhe u fol për reforma.

Megjithatë, zgjidhjet e pritshme për drejtësi nuk dolën; përgjigjet konkrete mbi përgjegjësitë mbeten të paqarta.

Pyetja thelbësore që vazhdon të shtrohet është ajo e përgjegjësisë: kush mban barrën për pasojat e mëdha të asaj dite?

Në thelb qëndron rrjeti i vendimeve dhe mungesave të kontrollit, një seri që çoi drejt pasojave tragjike.

Struktura ushtarake ka një rend hierarkik; përgjegjësitë profesionale për sigurinë dhe mbikëqyrjen ishin të përcaktuara brenda këtij rendi.

Kur aktivitete të rrezikshme menaxhohen nga institucione ushtarake, detyrimet për të zbatuar standarde sigurie janë të qarta dhe të drejtpërdrejta.

Në rastin konkret, zbatimi i rregullave teknike dhe procedurave brenda fabrikës ishte detyrë e Shtabit të Përgjithshëm dhe komandave përkatëse.

Roli politik i ministrit të Mbrojtjes është i dallueshëm nga përgjegjësitë operative që lidhen me sigurinë në terren.

Kur paralajmërimet që mund të parandalojnë rrezikun injorohen, bezdisshmëria dhe mosveprimi bëhen pjesë e problemit.

Nëse kontrollet mungojnë dhe procedurat nuk ndiqen, fajësia në mënyrë logjike ngjitet në rradhët e drejtuesve që kanë detyrën e verifikimit.

Përgjegjësia nuk humbet e thjeshtë përmes kalimit të përgjegjësive nga një institucion tek tjetri; ajo shpërndahet dhe zbehet.

Kur çdo hallkë thotë se ka vepruar sipas urdhrit, përfundimi mund të jetë që asnjë individ të mos dalë përgjegjës.

Publiku kërkoi llogaridhënie morale dhe politike, por sistemet prodhuan vetëm pasoja të pjesshme të atij lloji.

Viktimat dhe familjarët kërkonin një gjë të thjeshtë: pranim të fajit dhe trajtim të barabartë përpara ligjit, jo hakmarrje.

Qasja e institucioneve ndaj vetvetes krijoi një terren ku hetimet shpesh ngadalësoheshin dhe kompromentoheshin nga frika dhe hezitimi.

Dosjet ekzistojnë, hetimet fliten, por mungesa e rezultateve ka shuar shumë nga zemërimi publik ndër vite.

Për ata që humbën të dashurit, koha nuk ka kaluar: kujtimi i ngjarjes dhe kërkimi për përgjigje mbeten të gjalla, ndërsa heshtja rreh si një valë e vazhdueshme.

Gërdeci duhet të shihet si një provë për funksionimin e shtetit dhe sistemit të drejtësisë; vonesa rrezikon që drejtësia të mbetet një histori e papërfunduar.