A do t’i shpëtojë Kosova mundësisë për centralin diellor 100 MW?

Rreziku që projektet e energjisë së rinovueshme të ndalohen është bërë i prekshëm, pasi vonesat ligjore rrezikojnë të shtyjnë investime të rëndësishme për sigurinë energjetike të vendit.

Afati ligjor për të vënë në zbatim një marrëveshje kredi me Bankën Evropiane për Investime për një central fotovoltaik pranë Korporatës Energjetore të Kosovës është përcaktuar të përfundojë më 31 mars.

Shuma e parashikuar për këtë projekt është 33 milionë euro, një pjesë e paketës investuese që synon të rrisë kapacitetin e prodhimit të energjisë nga burime të rinovueshme.

Punimet parlamentare janë aktualisht pezulluar për shkak të një mase të përkohshme të vendosur nga Gjykata Kushtetuese pas kontestimit të dekretit të shpërndarjes së legjislaturës së dhjetë.

Ky projekt diellor figuron si një nga tetë marrëveshjet ndërkombëtare që Kuvendi ka në pritje, duke përfshirë iniciativa në sektorë të ndryshëm publikë.

Një prej këtyre marrëveshjeve lidhet me qasjen dhe pranimet në nivele të larta të arsimit brenda Ballkanit Perëndimor, çështje me implikime sociale dhe akademike.

Një tjetër paketë në listë janë dy amendamente të marrëveshjes financiare mes Kosovës dhe Bashkimit Evropian në kuadër të programit IPA, që prekin fonde dhe projekte zhvillimore.

Janë edhe dy kredi të propozuara me Bankën Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, me synime konkrete për efikasitetin e energjisë dhe për trajtimin e ujërave të zeza.

Njëra prej këtyre kredi-ve përfshin një ndërhyrje për të përmirësuar konsumin energjetik në ndërtesa publike, me qëllim kursimin dhe reduktimin e kostove.

Projekti tjetër i BERZH-it synon ndërtimin e impianteve për trajtimin e ujërave të zeza në një komunë të caktuar, një përparësi për mbrojtjen e mjedisit dhe shëndetin publik.

Në paketë përfshihet gjithashtu një kredi me Fondin Saudit për Zhvillim, e lidhur me ndërtimin e segmentit rrugor midis Prishtinës dhe Mitrovicës.

Vlera e katër marrëveshjeve kryesore, përfshirë edhe atë me Bankën Evropiane për Investime, arrin në rreth 121 milionë euro, shifër me ndikim të menjëhershëm në investimet publike.

Qeveria ka vlerësuar se afatet për miratimin e dokumenteve janë të ngushta dhe kërkojnë procedura të shpejta ligjore për t’i vënë ato në zbatim.

Institucioni kreditor, sipas dokumentacionit të propozuar, e konsideron ratifikimin si hap të domosdoshëm për të çliruar burimet e financimit të planifikuar.

Plani i ndërtimit i centralit parashikon një kapacitet deri në 100 megavatë, njësi që do të shtonte ndjeshëm prodhimin vendas të energjisë diellore.

Shtimi i prodhimit nga burime të rinovueshme synon të ulë varësinë nga qymyri dhe të forcojë stabilitetin e furnizimit energjetik të vendit.

Llogaritjet e projektit tregojnë një prodhim vjetor të renditur në qindra njësi gigavatë-ora, dhe një ndikim të rëndësishëm në reduktimin e emetimeve të karbonit.

Ekspertët e politikave publike vlerësojnë se ratifikimi i këtyre marrëveshjeve mund të përshpejtojë investimet publike dhe të sjellë përfitime afatmesme dhe afatgjata për qytetarët.

Dhe megjithatë, situata aktuale institucionale po krijon pasiguri që ndikon në aftësinë për të avancuar këto projekte me ritmin e nevojshëm.

Kërkesa ligjore për ratifikim të marrëveshjeve ndërkombëtare kërkon shumicë të kualifikuar prej dy të tretave të deputetëve, një kërkesë që e bën konsensusin politik jetik.

Bllokimet procedurale në funksionimin e Kuvendit automatikisht shtyjnë edhe afatet për miratim dhe zbatim të projekteve të planifikuara.

Në përpjekje për të shmangur humbjet financiare, grupet parlamentare kanë tentuar të afatojnë seanca dhe votime, por zhvillimet politike shpesh i ndërpresin këto plane.

Për projektet strategjike të infrastrukturës, vonesat mund të shndërrohen në kosto të shtuar, si në kohëzgjatje ashtu edhe në çmime të punimeve.

Nuk mungon shqetësimi se bllokadat mund të dobësojnë besueshmërinë e shtetit si partner i stabilizuar në negociata financiare ndërkombëtare.

Disa analistë shohin pasoja të shumta, përfshirë ndikime në marrëdhëniet strategjike me donatorët dhe investitorët e huaj.

Kërkesat për trajtim të marrëveshjeve përtej interesave të momentit politik theksojnë nevojën për fokus në përfitimet praktike dhe shërbimet ndaj publikut.

Shtimi i transparencës dhe përpjekjet për ndërtim konsensusi midis institucioneve përbëjnë çelës për përshpejtimin e procesit të ratifikimit.

Qeveria e institucioni ligjvënës mbajnë përgjegjësi për të demonstruar lidership dhe kapacitet vendimmarrës për të shmangur vonesa të mëtejshme.

Historia e vonesave të mëparshme ka treguar se mungesa e koordinimit mund t’i kushtojë vendit qasje në fonde të mëdha zhvillimore; tri marrëveshje të mëparshme janë lidhur me vlera që afrojnë një miliard euro.

Në mungesë të një përgjigjeje të qartë nga sponsorët e ndryshëm ndërkombëtarë për pasojat e mundshme, pritshmëria për normalizim të procesit mbetet e lartë.

Nëse konsensusi politik arrin të formohet dhe ratifikimet të kryhen brenda afateve, projektet mund të nisin pa humbje të rëndësishme financiare dhe operacionale.

Në të kundërt, çdo shtyrje mund të ndikojë në ritmet e zbatimit dhe të ngadalësojë përfitimet që priten për qytetarët dhe ekonominë kombëtare.